همشهری آنلاین – گروه سیاسی: در روزهای اخیر تصمیم پاکستان برای تسهیل تجارت ترانزیت با ایران، آنهم در میانه افزایش تنشها در خلیجفارس، بازتاب گستردهای در محافل سیاسی و بینالمللی داشته است. در شرایطی که گمانهزنیهایی درباره پیشنهاد تشکیل «بلوک تجاری پاکستان، ایران و عمان» مطرح شده، گفته شده که پاکستان قصد دارد بندر «گوادر» را به بنادر ایران و عمان متصل کند.
وبگاه تخصصی نظامی «دیفنس سکیوریتی آسیا» روز سهشنبه در گزارشی به این موضوع پرداخت و نوشت که تصمیم اسلامآباد برای قانونی کردن ترانزیت محمولههای کشورهای ثالث به ایران از طریق گوادر، کراچی و تفتان، پاکستان را به یک قدرت لجستیکی استراتژیک تبدیل میکند، آن هم در شرایطی که فشار دریایی ایالاتمتحده و جاهطلبیهای هند را برای چابهار، پیچیده خواهد کرد. در وضعیت کنونی تنگه هرمز و محاصره دریایی بنادر ایران، پاکستان عملاً یک کریدور زمینی مقاوم در برابر تحریم ایجاد کردهاست. این کریدور میتواند ساختار تجارت منطقهای را بهصورت اساسی تغییر دهد.
اهمیت راهبردی تصمیم پاکستان
- تصمیم پاکستان برای باز کردن مسیر ترانزیتی کالاهای کشورهای ثالث به مقصد ایران، صرفاً یک تغییر گمرکی نیست.
- این اقدام، اسلامآباد را مستقیماً وارد یکی از حساسترین رقابتهای لجستیکی و ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و شمال دریای عرب میکند.
چارچوب قانونی و اجرایی
- دولت پاکستان با صدور دستور «ترانزیت کالا از طریق قلمرو پاکستان ۲۰۲۶»، که از ۲۵ آوریل ۵ اردیبهشتماه، اجرایی شد، بهصورت رسمی عبور کالاهای کشورهای ثالث به مقصد ایران را قانونی کرد.
- این چارچوب بر پایه توافق حملونقل جادهای ۲۰۰۸ میان ایران و پاکستان و قوانین واردات و صادرات ۱۹۵۰ شکل گرفته است.
- این طرح تحت نظارت دقیق گمرک و اداره درآمد فدرال اجرا میشود.
مهمترین الزامهای اجرایی
- ارائه ضمانتنامه بانکی معادل عوارض وارداتی
- نظارت دقیق گمرکی بر انتقال کالا بین وسایل حمل
- استفاده از سامانههای نظارتی برای جلوگیری از قاچاق و دور زدن تحریمها
تأثیرات ژئوپلیتیک و منطقهای
- نکته راهبردی: این اقدام پاکستان از نظر در زمانی دارای اهمیت دوچندانی است:
- پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، یک آتشبس شکننده برقرار است.
- ایران عبور از تنگه هرمز را محدود کرده است.
- آمریکا از ۱۳ آوریل محاصره دریایی بنادر ایران را آغاز کرده است.
- نتیجه: بنادر پاکستان، بهویژه کراچی، به محل تجمع هزاران کانتینر تبدیل شدهاست.
- اهداف اسلامآباد:
- مدیریت سریع بحران
- تبدیل شدن به یک قدرت لجستیکی مستقل در منطقه
گوادر، محور استراتژیک
بندر «گوادر» اکنون بهصورت رسمی به مرکز ترانزیت کالا برای ایران تبدیل شدهاست. این بندر که در چارچوب کریدور اقتصادی چین - پاکستان توسعه یافته، پیشتر بیشتر اهمیت نظامی داشت، اما اکنون نقش اقتصادی عملیاتی پیدا کرده است.
مزایای کلیدی این مسیر:
- مسیر زمینی گوادر تا مرز ایران تنها ۸۹ کیلومتر است.
- زمان حمل از ۱۶–۱۸ ساعت (از کراچی) به ۲–۳ ساعت کاهش مییابد.
- کاهش زمان تا ۸۷درصد و هزینه تا ۵۵درصد
نکته ویژه:
- این تحول، بندر گوادر را به یک بندر دومحوره تبدیل میکند:
- محور شمال-جنوب (اتصال به چین)
- محور شرق-غرب (اتصال به ایران و خاورمیانه)
نقشآفرینی ویژه پاکستان
برای ایران، این کریدور یک مسیر حیاتی برای کاهش فشار تحریمها و محاصره دریایی اخیر محسوب میشود.
- دلایل اهمیت:
۱- امکان واردات کالا از چین، روسیه و اروپا را فراهم میکند.
۲- وابستگی به مسیرهای دریایی پرخطر را کاهش میدهد.
۳- از اختلال در صنایع داخلی جلوگیری میکند.
- نکته ویژه: این مسیر به ایران اجازه میدهد بدون درگیری مستقیم دریایی، فشار اقتصادی را مدیریت کند.
موازنهگری پیچیده پاکستان
- در شرایط کنونی تحولات منطقه، اسلامآباد در موقعیت حساسی قرار دارد؛ به دلایلی از جمله:
- از یک سو با آمریکا همکاری امنیتی دارد.
- ازسوی دیگر با چین روابط اقتصادی عمیق دارد.
- بهطور جغرافیایی به ایران وابسته است.
- گزاره ۱: این سیاست چندجانبهگرایی به پاکستان انعطاف دیپلماتیک میدهد.
- گزاره ۲: این رویکرد خطراتی هم دارد؛ اگر آمریکا این اقدام را دور زدن تحریمها تلقی کند، ممکن است فشار سیاسی بر اسلامآباد افزایش یابد.
نظر شما